Landelijk perspectief

De toegenomen verhuisstroom uit de Randstad naar Gelderland en Overijssel staat niet op zichzelf. De relatie tussen de Randstad en de rest van Nederland als geheel is aan het verschuiven. En ook binnen de Randstad is een accentverschuiving gaande.

Verminderde zuigkracht van de Randstad

Als we Nederland in twee├źn delen, de Randstad en overig Nederland, dan is duidelijk sprake van een toegenomen stroom de Randstad uit en een stabiele tot licht dalende stroom de Randstad in. Gelderland en Overijssel passen daarmee naadloos in een bredere trend.

Een afgenomen stroom naar de De Randstad betreft vooral een traditionele groep, namelijk jongeren in de studentenleeftijden (tot 23 jaar). Aan de totale omvang van de groep kan het niet liggen; het aantal 18-22 jarigen in Nederland nam zelfs licht toe tussen 2015 en 2019. Mogelijk speelt hier de studiefinanciering een rol, waardoor meer jongeren vanuit het ouderlijk huis studeren in plaats van in de Randstad op kamers te gaan. Mogelijk kiezen ze meer dan voorheen voor opleidingen buiten de Randstad. Hoe dan ook, de magneetwerking van de de Randstad op jongeren uit overig Nederland is minder sterk geworden.

Verhuizingen tussen de Randstad en overig Nederland (CBS Microdata, bewerking RIGO)

Ook in de daaropvolgende leeftijdsgroep (23-29 jaar) trekt de Randstad veel huishoudens uit overig Nederland. Het gaat dan om ‘oudere jongeren’ die bijvoorbeeld na voltooiing van hun opleiding alsnog (bijvoorbeeld voor werk) naar de Randstad trekken. Deze stroom is de laatste jaren gestabiliseerd.

Vertrekkers uit de Randstad zijn veel vaker dan vestigers de dertig gepasseerd. Het vertrek uit de Randstad is in alle leeftijden toegenomen, met uitzondering van jongeren onder de 23 jaar.

Vertrek alle kanten op

Wie de Randstad verlaat kan meer kanten op dan naar het oosten. We zien dat dan ook gebeuren (zie onderstaand kaartje). Daarbij blijven de meeste vertrekkende huishoudens wel in de buurt of trekken naar plaatsen met goede verbindingen. In Noord-Holland zijn gemeenten als Castricum, Heiloo, Alkmaar en Hoorn veel gekozen bestemmingen en strekt de invloed van de Randstad zich uit tot en met Texel. In het zuiden vinden we relatief veel instroom uit de Randstad in aangrenzende gemeenten, maar neemt de invloed verder naar het zuidoosten snel af. De bestemmingen buiten Overijssel en Gelderland blijven hier verder buiten beschouwing.

Aandeel recent verhuisden (inclusief binnengemeentelijk) dat afkomstig is uit de Randstad, 2017-2019 (huishoudens)

Olievlekwerking

Bij nadere bestudering is vooral de Metropoolregio Amsterdam (MRA) die aan aantrekkingskracht op overig Nederland (niet-Randstad) heeft ingeboet. Utrecht (de U16) en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) weten nog wel per saldo veel huishoudens van buiten de Randstad aan te trekken.

Ook tussen delen van de Randstad zijn de verhoudingen verschoven. We zien dat de MRA in toenemende mate huishoudens verliest aan de overige delen van de Randstad. De regio ‘overig Utrecht’ heeft binnen de Randstad duidelijk aan populariteit gewonnen, maar verliest per saldo huishoudens aan overig Nederland (niet-Randstad). Hier lijkt sprake van een olievlekwerking. Deze regio bevindt zich aan de rand van de Randstad. Vanuit het westen gezien is dit ‘verder weg’. De stap over de rand, ‘nog verder’ naar het oosten, is hierop een logisch vervolg. Waar Utrechters en Amsterdammers naar Amersfoort trekken, trekken Amersfoorters naar Barneveld of Ede, om maar een voorbeeld te noemen.

Overigens betekent dit alles niet dat de Metropoolregio Amsterdam aan het leeglopen is. De MRA trok tot voor kort – de jongste cijfers dateren van voor de corona pandemie – steeds meer vestigers uit het buitenland. In mindere mate was dat ook in de andere Randstadregio’s het geval. De ontwikkelingen binnen de Randstad en de instroom uit het buitenland blijven hier verder buiten beschouwing.