Op naar het Oosten

Trends in verhuisstromen

Jaarlijks verhuizen er circa 900.000 huishoudens naar een (ander) adres in Nederland. Het gaat hier om (hoofden van) huishoudens die een jaar eerder nog niet op dat adres woonden.

Verreweg de meest verhuizingen vinden plaats over korte afstand, binnen de eigen regio of zelfs gemeente. Een trend is dat er steeds meer wordt verhuisd vanuit de Randstad naar overig Nederland. Het gaat in vergelijking met de totale verhuisstromen maar om klein aantallen, maar de stroom is wel toegenomen, zowel in absolute als in relatieve zin. In 2020 verhuisden ruim 32.000 huishoudens vanuit de Randstad naar overig Nederland (niet-Randstad).

Verhuizingen tussen de Randstad en de provincies Gelderland en Overijssel (bron: CBS Microdata, bewerking RIGO)

In de studie kijken we naar het oosten (de provincies Gelderland en Overijssel, met onderscheid in tien regio’s). Er is dan duidelijk een stijgende lijn te zien van verhuisde huishoudens uit de Randstad. De andere kant op is de stroom redelijk constant over de langere termijn. In 2020 vestigden zich circa 12.250 huishoudens vanuit de Randstad in ‘het oosten’.

Invloed van de Randstad per regio

De meeste Randstedelingen die naar het oosten verhuizen blijven in de buurt. Vooral Rivierenland en Food Valley hebben de instroom uit de Randstad over een lange periode zien toenemen, hoewel deze toename in 2020 achterbleef bij het gemiddelde. Deze regio’s kenden toch al relatief veel uitwisseling met aangrenzende delen van de Randstad. Ook in Noord-Veluwe en de Stedendriehoek is de invloed van de Randstad relatief groot.

In de verder weg gelegen regio’s, zoals Twente, de Achterhoek en landelijk Overijssel, is de invloed van de Randstad kleiner, zeker als dat wordt afgezet tegen de totale verhuisdynamiek. Toch is deze instroom in alle tien de onderscheiden regio’s over de laatste vijf jaar toegenomen, zowel absoluut als relatief (ten opzichte van de totale verhuisstroom). Ook hebben de instromers hier en daar een heel specifiek profiel.

Aandeel van de verhuisden (inclusief binnengemeentelijk), afkomstig uit de Randstad (bron: CBS Microdata, bewerking RIGO)
Recente ontwikkelingen

In het jaar 2020 was het aantal vestigers (huishoudens) uit de Randstad in Overijssel en Gelderland als geheel 4% groter dan in het jaar 2019. Wanneer wordt ingezoomd op regio’s, blijkt dat in 2020 de groei in Food Valley en Rivierenland is achtergebleven bij het gemiddelde en ook bij de groei in 2019. Deze beide regio’s hebben een groot aandeel in het Provinciale totaal. Een grote (en bovengemiddelde) toename van de instroom uit de Randstad in 2020 is te zien in de Stedendriehoek (plus 11%) en Noord-Veluwe (plus 12%). Ook in de Achterhoek (plus 14%) en landelijk West-Overijssel (plus 13%) was sprake van een bovengemiddelde groei in 2020.

Het jaar 2020 was overigens een uitzonderlijk jaar, vanwege de corona-pandemie, die mogelijk ook van invloed is geweest op de verhuispatronen. Zo is het denkbaar dat de noodzaak tot thuiswerken het vertrek uit de Randstad heeft gestimuleerd. Elders in deze rapportage wordt deze hypothese nader onderzocht.

Selectieve stromen

Een blik op de leeftijden van de verhuisden leert dat stromen van en naar de Randstad heel verschillend van aard zijn. In de stroom naar de Randstad zijn vooral jongeren en ‘oudere jongeren’ sterk vertegenwoordigd. De achtergrond moeten we vooral zoeken in redenen van studie of werk. De afname van de stroom naar de Randstad betreft juist vooral jongeren in de studentenleeftijd.

Verhuisde huishoudens tussen de Randstad en Overijssel en Gelderland (bron: CBS Microdata, bewerking RIGO)

De stroom uit de Randstad naar de beide oostelijke provincies bestaat in vergelijking hiermee veel meer uit dertigplussers, hoewel er natuurlijk ook jongeren uit de Randstad in bijvoorbeeld Nijmegen of Enschede gaan studeren. De toename van de stroom uit de Randstad betreft alle leeftijden, met uitzondering van jongeren tot 23 jaar.

Overigens is de instroom uit de Randstad niet in alle regio’s gelijk van samenstelling. Meer hierover is te vinden op de pagina over het profiel van de vestigers per regio.

Invloed van de Randstad per gemeente

Op het schaalniveau van gemeenten blijkt nog sterker dat de invloed van de Randstad het grootst is in direct aan de Randstad grenzende gemeenten, zoals Nijkerk en Culemborg. Daar komt de laatste jaren tot wel 30% van de totale instroom (inclusief die uit eigen gemeente) uit de Randstad. In relatieve zin is in de meest oostelijk gelegen gemeenten veelal niet meer dan 5% van de recent verhuisden afkomstig uit de Randstad.

Vrijwel overal is de invloed van de Randstad in ieder geval in absolute, maar meestal ook in relatieve zin (in relatie toe alle verhuizingen) toegenomen. Op onderstaande kaartbeelden is deze oprukkende invloed te zien. De toename in relatieve zin is beperkt, omdat veelal ook de andere verhuisstromen zijn toegenomen. Niettemin zien we de Randstad langzaam opschuiven naar het oosten.

Aandeel van recent verhuisden (inclusief binnengemeentelijk), afkomstig uit de Randstad, 2014-2016
Aandeel van recent verhuisden (inclusief binnengemeentelijk), afkomstig uit de Randstad, 2018-2020

In onderstaande interactieve figuur worden de aantallen per gemeente zonder verdere duiding weergegeven. Omdat het in sommige gemeenten om kleine aantallen gaat en omdat die van jaar tot jaar kunnen fluctueren, zijn de cijfers hier per drie jaar bij elkaar geteld. (NB. De gemeente Rozendaal ontbreekt wegens te weinig waarnemingen. Renswoude, Veenendaal en Rhenen worden tot Food Valley gerekend, maar liggen eigenlijk in de provincie Utrecht).

Overig Nederland en het buitenland

Een andere trend is dat de instroom uit het buitenland over een aantal jaren bezien is toegenomen. Het coronajaar 2020 vormt hierin wel een trendbreuk, waarvan nog worden afgewacht hoe structureel dit is. Onder vestigers uit het buitenland bevinden zich ook (hoofden van) huishoudens die via een andere gemeente (bijvoorbeeld een gemeente met een AZC) zijn doorverhuisd, maar die een jaar eerder nog niet in Nederland woonden (zie bronnen en methoden voor de definitie van verhuisden). Ook arbeidsmigranten (voor zover ingeschreven) vinden we in deze categorie terug. De vestigers uit het buitenland en uit overig Nederland (niet-Randstad en niet Overijssel en Gelderland) blijven in dit onderzoek verder buiten beschouwing.