De drijfveren achter de diverse verhuisstromen zijn uit de droge registraties niet rechtstreeks te achterhalen. Maar uit combinaties van leeftijden, typen huishoudens en kenmerken van betrokken woningen kan wel een indruk worden verkregen.
Op zoek naar ruimte
Wanneer de vertrekstromen uit de Randstad van de laatste jaren worden vergeleken met de verhuisstromen binnen de Randstad zelf, wordt duidelijk dat de vertrekkers uit de Randstad voor de ruime (koop)woningen gaan. Binnen de Randstad zijn de betrokken woningen kleiner dan daarbuiten. Als we verder inzoomen op het vertrek uit de grote steden blijkt dat er tot 2021 sprake was van zowel een toegenomen suburbanisatie binnen de Randstad als een toegenomen stroom naar verder weg.
De laatste jaren is de uitstroom uit de grote steden betrekkelijk constant, vooral in termen van betrokken woningen. In (hoofden van) huishoudens gerekend is er sprake van enige schommeling, die bij nadere beschouwing vooral wordt veroorzaakt door jongeren in de studentenleeftijd.
Wat betreft levensfase zien we over een langere periode bezien een toegenomen vertrek uit de Randstad in de economisch actieve leeftijdsklassen (tussen de dertig en de zestig). Maar ook het vertrek van zestigplussers is toegenomen en opzichte van tien jaar geleden. Elders in deze publicatie is het profiel van de vestigers uit de Randstad nader uitgediept.
Push en pull
In onderstaande figuren is voor de afzonderlijke regio’s te zien hoe de instroom uit de Randstad er uit zien en wat voor woningen door vestigers uit de Randstad zijn betrokken. Het gaat duidelijk om ruimtezoekers. Het zijn vooral de grotere woningen waar de instroom uit de Randstad zich manifesteert.
Afgaande op de leeftijden zitten er veel werkenden tussen, voor wie de mogelijkheid van thuiswerken kan hebben meegespeeld in de beslissing om de Randstad te verlaten. Sinds “corona” is thuiswerken steeds meer ingeburgerd geraakt. Maar ook voor die tijd nam de trek uit de Randstad naar Overijssel en Gelderland al toe.
De belangrijkste drijfveer voor het verlaten van de Randstad zoeken we in de woningmarkt en dan vooral in de toegenomen krapte in de Randstad zelf. Sinds de kredietcrisis blijf de woningproductie structureel achter bij de bevolkingsontwikkeling, vooral in West-Nederland. Het woningtekort treft vooral jonge huishoudens in de opbouwfase van hun leven. Zij slagen er niet meer allemaal in om een ruime(re) woning in de Randstad te vinden. Buiten de Randstad zijn die woningen nog wel te vinden en bovendien tegen een goede prijs (per vierkante meter).
Kort door de bocht kun je stellen dat huishoudens de Randstad uit worden geconcurreerd. Omdat de meesten daarbij toch in de buurt van de Randstad blijven, kun je ook stellen dat de Randstad uitdijt. Op deze pagina kun je dat goed zien aan de hand van kaartbeelden.
De vele zestigplussers die zich vestigen in de regio Noord-Veluwe doen wel vermoeden dat er naast push-factoren ook pull-factoren aan het werk zijn. Op die leeftijd hebben de meeste mensen immers al een goede (ruime) woning, ook in de Randstad. Deze mensen worden niet zozeer de Randstad uitgedreven als wel aangetrokken door de kwaliteiten van het wonen in een meer landelijke omgeving. Dat geldt ook voor de vestigers in de Achterhoek en landelijk Twente. Het helpt als ze daarbij een flinke overwaarde op hun huis in de Randstad kunnen meenemen.
De omgekeerde stroom, naar de Randstad toe, verschilt hemelsbreed van de stroom uit de Randstad. Dit geldt zowel voor de kenmerken van de huishoudens als voor de betrokken woningen. De laatste jaren zien we de stroom naar de Randstad langzaam maar zeker kleiner worden, met uitzondering van 2023. Het zijn vooral jongeren die de Randstad (en daarbinnen de grote steden) minder weten te vinden. Hier kan het gebrek aan betaalbare (studenten)huisvesting een van de oorzaken zijn. Jongeren in de grote steden ondervinden in toenemende mate concurrentie op de woningmarkt van goed betaalde expats dan wel studenten uit het buitenland. Na een dip in coronatijd is de instroom uit het buitenland in de Randstad weer helemaal terug.
Hoe zal het verder gaan?
De schaarse aan relatief betaalbare en ruime koopwoningen in de Randstad zal nog wel even voortduren. Alleen dat al zal ook de komende jaren een drijfveer voor vertrek blijven. Intussen is thuiswerken zo ingeburgerd geraakt, dat voor huishoudens die voor werk aan de Randstad gebonden zijn een woonplaats buiten de Randstad een reële optie is. Alle kans dus dat de stroom vanuit de Randstad naar Overijssel en Gelderland aanhoudt of wellicht zelfs toeneemt.
Andersom is het goed denkbaar dat de stroom naar de Randstad verder afneemt. Dit geldt niet alleen voor werkenden, die buiten de Randstad gewoon thuis kunnen blijven werken, maar ook voor een traditioneel grote groep vestigers als studenten.
Gezien de vergrijzing hadden we een verdere toename van pensioenmigratie uit de Randstad verwacht. Dit laatste is in 2023 en 2024 vooralsnog niet uitgekomen. Maar de vergrijzing zal nog toenemen, dus hier zit nog rek in.